Około 1200 lat temu seria intensywnych erupcji podmorskich doprowadziła do powstania rozległych pól lawy na północno-wschodnim Pacyfiku. Na zboczach Axial Seamount, położonego na Grzbiet Juan de Fuca, uformowały się struktury zajmujące dziesiątki kilometrów kwadratowych. Analiza ich budowy pokazuje, w jaki sposób podmorskie erupcje potrafią w krótkim czasie całkowicie przekształcić krajobraz dna oceanu.
Trzy ogromne pola lawy pod wodą
Warto przeczytać:
Grzbiet Juan de Fuca to około 500-kilometrowy łańcuch wulkaniczny ciągnący się u wybrzeży Oregonu i Waszyngtonu. W jego centralnej części wznosi się Axial Seamount – aktywny wulkan, który w przeszłości wielokrotnie zmieniał topografię otaczającego dna.
Zidentyfikowano trzy rozległe pola lawy w odległych strefach ryftowych wulkanu. Każde z nich zajmuje od 65 do 100 km², a ich grubość dochodzi miejscami do 130 metrów. W obrębie tych struktur widoczne są systemy głębokich, połączonych zagłębień przypominających zastygłe baseny lawy – formacje rzadko spotykane zarówno na lądzie, jak i pod wodą.
(a) Płytki dół zapadowy w przepływie SR1 z cienkim dachem poduszek płatowych oraz zagłębieniami pod spodem.
(b) Przepływy płatowe dominujące nad przepływem warstwowym; oba stanowią część przepływu SR1. Lokalizacje (a) i (b) przedstawiono na rysunku 3.
(c) Przekrój ściany głębokiego dołu zapadowego w przepływie SR4, odsłaniający ułożone warstwy lawy poduszkowej.
(d) Pozostałość masywnego wnętrza przepływu widoczna w zapadniętej ścianie głębokiego dołu w przepływie SR4.
(e) Zapadnięcie w przepływie SR5 ujawniające warstwowe przepływy leżące nad warstwowo ułożonymi poduszkami płatowymi; widoczne wystające półki (strzałki) powstały w wyniku migracji stopionej lawy przez zagłębienia w obrębie warstw. Lokalizacje (c–e) przedstawiono na rysunku 7.
(f) Głębokie zapadnięcie w przepływie NR odsłania podobne warstwy poduszek lawowych; krawędź zapadliska stanowi siedlisko dużych koralowców. Lokalizację przedstawiono na rysunku 11a.
Jak powstawały podmorskie „jeziora” lawy?
Najczęściej czytane:
Szczegółowa analiza morfologii i struktury przepływów, opisana w czasopiśmie Geochemistry, Geophysics, Geosystems, pokazuje, że lawa nie tylko rozlewała się promieniście po dnie morskim. W początkowej fazie erupcji tworzyła rozległe, cienkie pokrywy, które z czasem zaczynały się „nadmuchiwać”.
Gdy zewnętrzna warstwa zastygała i twardniała, wewnątrz wciąż pozostawała płynna magma. Ciśnienie powodowało unoszenie się skorupy i pionowe rozszerzanie całej struktury. W niektórych miejscach dochodziło do przelewania się lawy ponad wcześniej utwardzone krawędzie, a następnie do gwałtownego opróżniania wnętrza przez pęknięcia w ścianach bocznych.
Kiedy strop takiego „stawu” zapadał się, pozostawało głębokie zagłębienie. Część z nich opróżniła się niemal całkowicie, tworząc systemy połączonych komór. Najmłodsze z opisanych pól lawy wiązane jest z erupcją sprzed około 1200 lat, która zbiegła się w czasie z zapadnięciem kaldery szczytowej wulkanu. Dwa starsze pola również wykazują cechy sugerujące podobny mechanizm.
Podwodne erupcje jako część naturalnego cyklu oceanu
Erupcje na grzbietach śródoceanicznych to element procesu tworzenia nowej skorupy oceanicznej. W przypadku Axial Seamount obserwacje prowadzone przez Monterey Bay Aquarium Research Institute pozwoliły prześledzić szczegóły tych procesów z niespotykaną dotąd dokładnością.
Regularne mapowanie z użyciem autonomicznych pojazdów podwodnych i robotów ROV umożliwia porównywanie zmian w czasie. Dzięki temu podmorski krajobraz, który przez stulecia pozostawał poza zasięgiem obserwacji, dziś można analizować niemal tak szczegółowo jak wulkany na lądzie.
źródło: Paduan, J.B., D.A. Clague, D.W. Caress, R. Portner, M. Le Saout, and B. Dreyer. 2026. Voluminous inflated lobate flows on the distal rift zones of Axial Seamount, Juan de Fuca Spreading Ridge. Geochemistry, Geo
Magazyn BlueLife
Spodobał Ci się artykuł? Wesprzyj naszą dalszą pracę.
Inwestuj w wolne media, które szanują Twoją prywatność.
