Coraz więcej wraków pod ochroną. Nowe przepisy w UK

W Wielkiej Brytanii wchodzą w życie zmiany dotyczące ochrony wraków wojskowych, rozwijające zapisy ustawy Protection of Military Remains Act 1986 (PMRA). To nie jest już tylko kierunek zapowiadany od lat — nowe regulacje są stopniowo wdrażane i obejmują kolejne miejsca pod wodą, w tym dobrze znane lokalizacje nurkowe.

 

Nowe rozporządzenia rozszerzają listę wraków objętych ochroną oraz zmieniają sposób ich klasyfikacji. Coraz więcej z nich trafia do kategorii wymagających szczególnego nadzoru, co bezpośrednio wpływa na możliwość ich odwiedzania przez nurków rekreacyjnych.

Jak wynika z opublikowanych przepisów, zakres ochrony wyraźnie się zwiększa i obejmuje nie tylko pojedyncze, wybrane jednostki, ale coraz szerszą grupę wraków związanych ze służbą wojskową — niezależnie od bandery. W projektowanych zmianach przewidziano również zniesienie ograniczeń czasowych, co oznacza objęcie ochroną także starszych jednostek.

Zmienia się więc nie tylko lista miejsc, ale też sposób myślenia o nich — z dostępnych obiektów eksploracyjnych w kierunku chronionych stanowisk dziedzictwa.

Dla nurków oznacza to konieczność większej świadomości prawnej — sprawdzenie statusu wraku przed nurkowaniem staje się kluczowe, a nie opcjonalne.

W praktyce oznacza to, że dostęp do wielu miejsc nurkowych będzie bardziej ograniczony, a zasady — wyraźnie zaostrzone.

Zmiany w przepisach już wchodzą w życie

Nowe regulacje rozszerzają ochronę wraków wojskowych w oparciu o ustawę PMRA, jednak kluczowa zmiana dotyczy sposobu jej stosowania oraz planowanego rozszerzenia zakresu.

Zgodnie z projektem zmian w ustawie o siłach zbrojnych (klauzula 47), wszystkie wraki statków zatopionych podczas służby wojskowej na wodach Wielkiej Brytanii mają być automatycznie uznawane za Miejsca Chronione. Dotyczy to zarówno jednostek brytyjskich, jak i okrętów innych państw.

Istotną zmianą jest również zniesienie ograniczeń czasowych — obecnie status Miejsca Chronionego dotyczy głównie wraków od I wojny światowej, natomiast po zmianach obejmie także starsze jednostki.

Utrzymany zostaje podział na dwa poziomy ochrony:

– Miejsca Chronione – dostępne dla nurków wyłącznie na zasadzie „bez dotykania”

– Miejsca Kontrolowane – objęte ścisłą ochroną, gdzie nurkowanie możliwe jest wyłącznie na podstawie licencji Ministerstwa Obrony

Równolegle już teraz rozszerzana jest lista miejsc objętych ochroną — zarówno poprzez dodawanie nowych wraków, jak i zmianę statusu istniejących lokalizacji. W ostatnim rozporządzeniu dodano kolejne obiekty oraz rozszerzono istniejące strefy ochronne.

Przepisy  wskazują, że naruszeniem może być nie tylko wydobycie artefaktów, ale również ingerencja w strukturę wraku lub potencjalne naruszenie miejsca spoczynku załogi. W praktyce oznacza to również ograniczenia kontaktu fizycznego z wrakiem.

Dla nurków oznacza to, że zasady korzystania z wraków stają się bardziej jednoznaczne — i wymagają większej świadomości prawnej przed każdym nurkowaniem.

Przykład: HMCS Trentonian i zmiana podejścia

Wrak HMCS Trentonian, kanadyjskiej korwety typu Flower, spoczywa na głębokości ok. 65 m w kanale La Manche po storpedowaniu przez U-Boota w 1945 roku, w wyniku czego zginęło sześciu członków załogi.

Jak opisuje Divernet, w 2025 roku brytyjski nurek wrakowy Dom Robinson wydobył z wraku dzwon okrętowy. Działanie to zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującym wówczas prawem. Znalezisko zostało formalnie zgłoszone do Receiver of Wreck, a następnie przekazane przedstawicielom kanadyjskiej marynarki wojennej. Robinson zrzekł się prawa do znaleziska, aby umożliwić jego szybkie przekazanie do konserwacji i ekspozycji publicznej.

Po tym zdarzeniu wrak HMCS Trentonian został objęty statusem Miejsca Kontrolowanego przez brytyjskie Ministerstwo Obrony, wraz z innymi jednostkami, w tym HMCS Regina oraz HMS Cobra.

Status ten oznacza, że nurkowanie na tym wraku jest obecnie możliwe wyłącznie na podstawie specjalnej licencji wydawanej przez Ministerstwo Obrony, a wszelka ingerencja w obiekt bez takiej zgody jest zabroniona.

W tym samym czasie rozszerzono listę miejsc chronionych oraz dodano kolejne obiekty do systemu ochrony.

W praktyce przykład HMCS Trentonian pokazuje, że:

– status wraku może zostać zmieniony po konkretnych zdarzeniach lub decyzjach administracyjnych

– dostęp do miejsca może zostać ograniczony niezależnie od wcześniejszego sposobu jego użytkowania

– obowiązujące przepisy są stosowane coraz bardziej konsekwentnie

Sekwencja tych działań pokazuje, jak w praktyce zmienia się stosowanie przepisów wobec wraków wojskowych.

 

Co to zmienia dla nurków

Zmiany są bardzo konkretne i bezpośrednio odczuwalne pod wodą:

– dostęp do części wraków jest ograniczany lub wymaga zgody

– wydobywanie artefaktów jest zabronione

– obowiązuje zasada „bez dotykania”

– w niektórych przypadkach pojawiają się ograniczenia  

Oznacza to, że nawet dobrze znane miejsca mogą zmienić swój status i wymagać innego podejścia niż wcześniej. Planowanie nurkowania warto będzie zacząć nie od mapy czy pogody, ale od sprawdzenia statusu prawnego konkretnego wraku.

W praktyce oznacza to mniej swobody eksploracji i więcej formalnych zasad, których warto świadomie przestrzegać.

Wraki są coraz częściej traktowane jako miejsca historyczne, a w wielu przypadkach także jako miejsca spoczynku załóg, co wpływa na sposób ich ochrony i dostępności.

 

Nowe narzędzia kontroli

Wraz ze zmianami rozwijane są również narzędzia egzekwowania przepisów.

Nowy podręcznik dla służb porządkuje procedury związane z identyfikacją naruszeń, zabezpieczaniem miejsc oraz współpracą między jednostkami działającymi na wodzie. Obejmuje on m.in. wytyczne dotyczące reagowania na ingerencję w wraki oraz dokumentowania takich przypadków.

W praktyce oznacza to większą spójność działań i skuteczniejsze reagowanie na naruszenia. Przepisy przestają być wyłącznie formalne — zyskują realne wsparcie operacyjne.

W praktyce oznacza to, że kontrola staje się bardziej widoczna i skuteczna.

 

Nagranie z wraku HMCS Trentonian

Materiał z nurkowania na wraku HMCS Trentonian dokumentuje poszukiwanie i wydobycie dzwonu okrętowego, który przez lata pozostawał nieodnaleziony mimo licznych prób podejmowanych przez nurków. Wrak, regularnie odwiedzany od początku lat 2000., funkcjonował w środowisku nurkowym jako miejsce, gdzie dzwon miał być widziany, jednak dopiero to nurkowanie doprowadziło do jego potwierdzenia i wydobycia.

W trakcie eksploracji widoczne są elementy konstrukcji okrętu, w tym wyposażenie techniczne oraz pozostałości uzbrojenia. Sam dzwon znajduje się częściowo w osadzie dennym, co utrudnia jego identyfikację oraz bezpieczne wydobycie. 

Materiał obejmuje również etap po nurkowaniu — dzwon został zgłoszony zgodnie z obowiązującymi procedurami, a następnie przekazany przedstawicielom kanadyjskiej marynarki wojennej.

Źródła: 
 UK Legislation, UK Parliament – Armed Forces Bill, Government of Canada, Royal Canadian Navy