338 metrów głębokości, dziewięć godzin nurkowania i trzy rekordy świata. Polski speleonurek Bartłomiej Pitala dokonał wyjątkowego osiągnięcia podczas międzynarodowej ekspedycji „Vrelo 2026” w Macedonii Północnej. Wyprawa, która przesunęła granicę eksploracji jednej z najgłębiej zbadanych jaskiń podwodnych na świecie, przyniosła również odkrycie i zmapowanie ponad 150 metrów nowych korytarzy, poszerzając istniejącą mapę tego złożonego systemu jaskiń.
Vrelo na szczycie światowego rankingu
W dniach 10–17 października 2026 roku malowniczy kanion Matka, położony niedaleko Skopje, stał się miejscem niezwykłego przedsięwzięcia speleonurkowego. Międzynarodowa ekspedycja „Vrelo 2026” zgromadziła 15 doświadczonych nurków z Macedonii Północnej, Polski i Włoch, których wspólnym celem była dalsza eksploracja głębokich partii jaskini Vrelo.
Warto przeczytać:
Najważniejszym wydarzeniem wyprawy było nurkowanie Bartłomieja Pitali. Polski speleonurek osiągnął głębokość 338 metrów, przekraczając dotychczasową granicę eksploracji o 51 metrów. To imponujący rezultat, będący efektem wymagających przygotowań, doświadczenia i ścisłej współpracy międzynarodowego zespołu.
Według komunikatu ekspedycji osiągnięcie to oznacza ustanowienie trzech rekordów świata: najgłębiej zbadanej przez człowieka jaskini podwodnej, najgłębszego nurkowania jaskiniowego oraz najgłębszego nurkowania na wodach otwartych.
Nowy wynik zmienił również kolejność w światowym rankingu najgłębiej eksplorowanych jaskiń podwodnych. Vrelo, z głębokością 338 metrów, zajęła pierwsze miejsce, wyprzedzając francuską Font Estramar (312 m) oraz włoską Elefante Bianco (292 m).
Za tymi liczbami kryje się wieloletnia historia badań, kolejnych ekspedycji i stopniowego poznawania podwodnego systemu, którego najgłębsze partie wciąż pozostają nieodkryte.
Ponad 150 metrów nowych korytarzy
Rekordowe nurkowanie nie było jedynym znaczącym osiągnięciem wyprawy. Równolegle prowadzono prace eksploracyjne i kartograficzne, które pozwoliły poszerzyć istniejącą mapę złożonego systemu jaskiń Vrelo o ponad 150 metrów dotychczas nieznanych korytarzy.
Pierwszy z nowo odkrytych korytarzy znajduje się około 300 metrów od wejścia do jaskini, na głębokości 33 metrów. Jego długość oszacowano na około 100 metrów. Drugi odkryto na głębokości 170 metrów. Łączy się on bezpośrednio z głównym głębokim korytarzem jaskini.
Odkrycie i precyzyjne zmapowanie tych odcinków to istotny rezultat badawczy, który pozwala lepiej poznać przebieg podwodnych korytarzy i ich połączenia z wcześniej rozpoznanymi partiami systemu.
Dla speleonurków każda kolejna eksploracja jest również okazją do uzupełnienia dokumentacji jaskini, której pełny układ pozostaje nieznany. W tym przypadku znaczenie nowych odkryć wykracza więc poza sam rekord głębokości.
Dziewięć godzin nurkowania i precyzyjnie przygotowana operacja
Nurkowanie Bartłomieja Pitali trwało dziewięć godzin. Zejście na głębokość 338 metrów w zalanym systemie jaskiniowym, w warunkach wysokiego ciśnienia hydrostatycznego i całkowitej ciemności, wymagało starannie zaplanowanej operacji oraz rozbudowanego zabezpieczenia technicznego.
W przygotowaniach kluczową rolę odegrał Klub Speleonurkowy „Vrelo”. Podczas nurkowania wsparcie zapewniało 12 nurków zabezpieczających, rozmieszczonych na różnych głębokościach i odpowiedzialnych za logistykę podczas powrotu Pitali.
Zobacz także:
Do realizacji przedsięwzięcia przygotowano ponad 30 butli nurkowych z odpowiednio dobranymi mieszaninami oddechowymi. Zespół dysponował również rezerwowymi systemami zasilania aktywnego ogrzewania i oświetlenia.
Jednym z najważniejszych elementów zaplecza był specjalnie przygotowany podwodny habitat dekompresyjny. Macedońscy nurkowie umieścili go na głębokości 8–9 metrów, około 130 metrów w głąb jaskini. Konstrukcja stanowiła istotny element zabezpieczenia procedur dekompresyjnych.
Najczęściej czytane:
Tak złożona operacja wymagała również odpowiedniego przygotowania służb ratowniczych. Na powierzchni w gotowości pozostawały zespoły medyczne z komorą hiperbaryczną, jednostka śmigłowcowa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Macedonii Północnej, szybkie łodzie ratownicze na jeziorze Matka, zespoły pogotowia ratunkowego oraz specjalistyczne jednostki nurkowe SAE „Tigar”.
Rozbudowane zaplecze i współpraca wszystkich zaangażowanych zespołów były nieodłączną częścią przedsięwzięcia, w którym każdy etap wymagał odpowiedniego przygotowania i koordynacji.
Rok wcześniej — 287 metrów
Październikowa ekspedycja była kontynuacją badań prowadzonych w Vrelo w poprzednich latach. W 2025 roku Bartłomiej Pitala wraz z zespołem polskich i macedońskich nurków osiągnął głębokość 287 metrów, przesuwając ówczesną granicę eksploracji.
W ekspedycji z 2025 roku Bartłomiejowi Pitali towarzyszyli między innymi Tomasz Wciórka i Mariusz Banaszak.
Źródło zdjęcia: Facebook / Bartłomiej Witek
Wyprawa ta była ważnym etapem wieloletnich prac prowadzonych w systemie Vrelo. Rozpoznanie głębszych partii jaskini umożliwiło kontynuowanie eksploracji podczas kolejnej ekspedycji, zakończonej osiągnięciem 338 metrów.
W ciągu zaledwie roku granica eksploracji przesunęła się o 51 metrów, co pokazuje skalę postępu osiągniętego przez Pitalę i współpracujące z nim zespoły.
Źródło zdjęć: Facebook / Klub Speleonurkowy „Vrelo”
Historia eksploracji Vrelo
Historia badań jaskini Vrelo sięga lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Według materiałów Klubu Speleonurkowego „Vrelo” w 1995 roku rozpoczęto prace eksploracyjne i działania na rzecz ochrony jaskini, prowadzone przy współudziale macedońskich oraz zagranicznych speleologów i speleonurków.
W sierpniu 2000 roku kolejna ekspedycja rozpoznała około 425 metrów korytarzy od wejścia, osiągając głębokość 67 metrów. W 2007 roku nurkowie osiągnęli głębokość 98 metrów.
W następnych latach w badaniach uczestniczył włoski speleonurek Luigi Casati. W 2010 roku osiągnął głębokość 212 metrów, docierając do partii jaskini położonych około 550 metrów od wejścia. W swoich dziennikach opisywał przebieg nurkowań oraz prace związane z dalszym rozpoznawaniem podwodnych korytarzy Vrelo.
Kolejną ważną postacią w historii eksploracji był Krzysztof Starnawski. Polski speleonurek uczestniczył w wyprawach, podczas których rozpoznawano coraz głębsze odcinki systemu. W 2016 roku osiągnął głębokość około 230 metrów, a podczas kolejnej ekspedycji w 2017 roku dotarł do około 240 metrów.
Wyniki tych wypraw stanowiły kolejne etapy poznawania jaskini, kontynuowane następnie przez Bartłomieja Pitalę i współpracujące z nim zespoły.
Vrelo — kolejne granice eksploracji
Od pierwszych ekspedycji, przez nurkowania Luigiego Casatiego i Krzysztofa Starnawskiego, po osiągnięcia Bartłomieja Pitali, historia Vrelo jest świadectwem wieloletniej współpracy międzynarodowego środowiska speleonurkowego.
Tegoroczna wyprawa przyniosła wyjątkowe rezultaty: osiągnięcie głębokości 338 metrów oraz odkrycie i zmapowanie ponad 150 metrów nowych korytarzy. To kolejny ważny etap badań tego złożonego systemu jaskiniowego, którego pełny przebieg nadal pozostaje nieznany.
Bartłomiejowi Pitali oraz wszystkim uczestnikom ekspedycji „Vrelo 2026” składamy serdeczne gratulacje za imponujące osiągnięcie, konsekwencję w realizacji wieloletnich badań i znakomitą współpracę międzynarodowego zespołu.
Źródło: Facebook / Klub Speleonurkowy „Vrelo” / Bartłomiej Pitala
