Na odległej, piaszczystej wyspie na północnym Atlantyku archeolodzy natrafili na niezwykłe znalezisko. Fragmenty drewnianego statku, które przez ponad dwa stulecia ukrywały się pod wydmami, mogą należeć do zaginionego slupa Swift – jednostki, która rozbiła się podczas sztormu w 1812 roku.
Odkrycia dokonano na Sable Island National Park Reserve, miejscu znanym w historii żeglugi jako „Cmentarzysko Atlantyku”. Od końca XVI wieku u wybrzeży tej wąskiej wyspy zatonęło ponad 350 statków. Badania prowadzone przez archeologów z Parks Canada pozwoliły powiązać konkretny wrak z dokładnie udokumentowanym wydarzeniem historycznym sprzed ponad dwóch stuleci.
Warto przeczytać:
Burza odsłoniła tajemnicę sprzed dwóch stuleci
Pierwszy fragment wraku odkryto w lutym 2024 roku po zimowym sztormie. Pracownicy monitorujący stanowiska archeologiczne na wyspie zauważyli niewielki element wystający z piasku na North Beach.
Wśród znalezisk znajdował się fragment miedzianego poszycia z charakterystycznym symbolem broad arrow – oznaczeniem własności brytyjskiej marynarki wojennej. Dodatkowo na metalowej części widniał stempel Admiralicji z datą 1810 i miejscem produkcji w Portsmouth, jednym z najważniejszych portów Wielkiej Brytanii.
Odkrycie to natychmiast przyciągnęło uwagę archeologów. Jak wyjaśnia archeolog lądowa Rebecca Dunham:
„Każda obserwacja może być znacząca. Gdy zaczęły pojawiać się kolejne dowody, zaplanowaliśmy pełne badania archeologiczne tego miejsca”.
Trzy statki zaginione jednego dnia
Historyczne dokumenty wskazały, że 27 września 1812 roku u wybrzeży Sable Island doszło do dramatycznej katastrofy morskiej. Trzy statki płynące w konwoju z Bermudów do Nowej Fundlandii wpadły na rozległe mielizny otaczające wyspę i zostały rozbite podczas gwałtownego sztormu.
Wśród jednostek, które uległy katastrofie, znajdowały się:
fregata HMS Barbadoes należąca do Royal Navy
szkuner Emeline
slup Swift
Statki płynęły w niewielkim konwoju z Bermudów w kierunku Nowej Fundlandii. Eskortująca je fregata HMS Barbadoes była okrętem wojennym uzbrojonym w 28 dział. Według relacji historycznych na jej pokładzie znajdował się również ładunek srebra przeznaczony na wypłatę żołdu dla brytyjskich marynarzy.
Podczas rejsu okręt brał udział w działaniach wojennych związanych z konfliktem między Wielką Brytanią a Stanami Zjednoczonymi. Załodze udało się nawet przechwycić amerykański statek i wziąć jego marynarzy do niewoli. Niedługo później konwój napotkał jednak jedną z najbardziej zdradliwych przeszkód na północnym Atlantyku.
W nocy statki zostały zepchnięte przez sztorm na rozciągające się wokół wyspy mielizny. W krótkim czasie wszystkie trzy jednostki osiadły na piasku i zostały poważnie uszkodzone przez fale.
Zobacz także:

Mimo dramatycznych okoliczności większość załóg przeżyła katastrofę. Rozbitkowie utknęli jednak na bezludnej wyspie, gdzie przez około dwa tygodnie czekali na ratunek. Pomoc nadeszła dopiero wtedy, gdy jeden z towarzyszących statków konwoju zdołał dotrzeć do Halifax w Nova Scotia i zaalarmować władze. Stamtąd wysłano jednostki ratunkowe, które ewakuowały marynarzy z wyspy.

Zbyt mały na okręt wojenny
Kiedy w XXI wieku archeolodzy natrafili na fragmenty wraku wystające z piasku na północnej plaży wyspy, początkowo przypuszczali, że mogą to być pozostałości dużej fregaty HMS Barbadoes.
Najczęściej czytane:
Hipoteza ta wydawała się logiczna. W 2024 roku badacze znaleźli bowiem fragment miedzianego poszycia z charakterystycznym symbolem broad arrow – znakiem własności stosowanym przez brytyjską marynarkę wojenną. Na metalowym elemencie widniał również stempel Admiralicji z datą 1810 i oznaczeniem portu w Portsmouth.
Odkrycie to wskazywało na powiązanie z okrętem Royal Navy, który w tym okresie przechodził remont w Portsmouth. Jedynym znanym brytyjskim okrętem wojennym, który rozbił się w tej części wyspy, był właśnie HMS Barbadoes.
Jednak podczas kolejnej ekspedycji w maju 2025 roku archeolodzy z Parks Canada odsłonili znacznie większy fragment konstrukcji statku. Analiza rozmiarów konstrukcji szybko wzbudziła wątpliwości.
Odsłonięty fragment pokładu był po prostu zbyt mały, aby mógł należeć do ponad 40-metrowej fregaty wojennej. Zamiast masywnej konstrukcji typowej dla okrętów Royal Navy badacze zobaczyli znacznie lżejszą strukturę.
Przełom przyniosły badania drewna. Analiza laboratoryjna wykazała, że elementy kadłuba wykonano z cedru bermudzkiego – niezwykle trwałego gatunku drewna powszechnie wykorzystywanego w XVIII i XIX wieku do budowy niewielkich jednostek na Bermudach.
Ta informacja skierowała uwagę archeologów na inny statek z konwoju.
Wydmy, które ukrywają historię
Badania na Sable Island są wyjątkowo trudne. Wyspa składa się niemal wyłącznie z luźnego piasku, który nieustannie zmienia kształt pod wpływem wiatru i fal. Fragmenty wraków mogą być zasypane przez dekady, a następnie odsłonięte podczas jednego sztormu.
Mimo to zespół zdołał odsłonić duży fragment konstrukcji statku, dokładnie go zmierzyć, narysować w skali oraz zarejestrować przy użyciu dronów i systemów satelitarnych.

Wyspa, która wciąż odsłania swoje tajemnice
Rozciągająca się na około 44 kilometry piaszczysta wyspa Sable Island od stuleci budziła strach wśród żeglarzy. Ukryte mielizny, gęste mgły i silne prądy morskie sprawiały, że statki często wpadały tam w pułapkę.
Dlatego miejsce to zyskało ponurą reputację jednego z najbardziej niebezpiecznych punktów na szlakach żeglugowych północnego Atlantyku.
Jeśli badacze potwierdzą, że odkryty wrak to rzeczywiście Swift, będzie to jedno z nielicznych stanowisk na wyspie, które można jednoznacznie powiązać z konkretną katastrofą morską sprzed ponad dwóch stuleci.
A to oznacza, że ruchome piaski Sable Island wciąż mogą skrywać kolejne rozdziały historii żeglugi.

Wrak znów zniknął pod piaskiem
Po zakończeniu dokumentacji archeolodzy podjęli nietypową decyzję – ponownie zasypali wrak. Warstwa piasku chroni drewno przed dostępem tlenu, który przyspiesza rozkład materiału i korozję metalu.
Dzięki temu pozostałości statku mogą przetrwać w dobrym stanie jeszcze przez wiele lat.
Źródło: Materiały i zdjęcia udostępnione przez Parks Canada – Sable Island National Park Reserve (parks.canada.ca)
