Najnowsze informacje - nurkowanie, podróże, fotografia podwodna i sporty wodne

Zamek szyfrowy z XVI-wiecznego wraku. Jego tajemnicę odkryto po ponad 400 latach

XVI-wieczny zamek szyfrowy związany z wrakiem statku Ann Francis, który zatonął w 1583 roku u wybrzeży Walii. Fot. Amgueddfa Cymru – Museum Wales.
213

Wrak angielskiego statku handlowego Ann Francis, który zatonął u wybrzeży Walii w 1583 roku, po ponad czterech stuleciach nadal dostarcza interesujących znalezisk. Wśród monet, odważników i przedmiotów związanych z dawnym handlem morskim odnaleziono niewielki mosiężny zamek szyfrowy. Jego precyzyjna konstrukcja przetrwała próbę czasu, a poznanie tajemnicy mechanizmu wymagało zastosowania współczesnej technologii.

Ann Francis wracał z Hiszpanii do Anglii, gdy pod koniec grudnia 1583 roku rozbił się podczas sztormu u wybrzeży Walii. Część przewożonych przedmiotów odzyskano jeszcze w XVI wieku, jednak pozostałości ładunku przez kolejne stulecia pozostawały ukryte pod piaskiem.

Zmieniające się warunki na wybrzeżu stopniowo odsłaniały ślady katastrofy. Wśród przedmiotów odnalezionych na plaży Margam przez Petera Hughesa znalazł się w 1999 roku niezwykły mosiężny zamek szyfrowy.

Mosiężny zamek szyfrowy związany z wrakiem Ann Francis, otoczony monetami.
XVI-wieczny zamek szyfrowy związany z wrakiem statku Ann Francis, który zatonął w 1583 roku u wybrzeży Walii. Fot. Amgueddfa Cymru – Museum Wales.

Choć niewielki i niepozorny, okazał się świadectwem wyjątkowej precyzji dawnych rzemieślników. Skonstruowany ponad cztery stulecia temu mechanizm przetrwał do naszych czasów w zadziwiająco dobrym stanie. Cztery obrotowe pierścienie, każdy z sześcioma literami, umożliwiały ustawienie 1296 różnych kombinacji.

Co szczególnie interesujące, mimo upływu ponad 400 lat pierścienie nadal można było obracać. Zamek pozostawał jednak zamknięty, ponieważ właściwa kombinacja liter nie była znana. XVI-wieczny mechanizm wciąż skutecznie chronił swoją tajemnicę.

Cztery litery, które otworzyły zamek

Rozwiązania zagadki podjęli się specjaliści z Amgueddfa Cymru – Museum Wales oraz inżynierowie z Cardiff University. Aby uniknąć ryzyka uszkodzenia zabytku podczas prób jego otwarcia, zastosowali mikrotomografię komputerową (micro-CT).

Metoda ta umożliwiła uzyskanie szczegółowego, trójwymiarowego obrazu wnętrza zamka i przeanalizowanie układu elementów odpowiedzialnych za jego blokowanie. Na tej podstawie ustalono właściwą kombinację czterech liter: ANCE.

Po ustawieniu szyfru i ostrożnym usunięciu nagromadzonych zanieczyszczeń mechanizm ustąpił. Zamek otwarto po raz pierwszy od ponad czterech stuleci.

Nie oznacza to jednak, że rozwiązano wszystkie zagadki związane ze znaleziskiem. Nadal nie wiadomo, co dokładnie zabezpieczał. Badacze przypuszczają, że mógł służyć do zamykania niewielkiej skrzyni z kosztownościami lub dokumentami. Nieznane pozostaje również znaczenie liter tworzących szyfr.

Historia zamka z wraku Ann Francis pokazuje, jak trwałe i pomysłowe potrafiły być konstrukcje dawnych rzemieślników. Niewielki mechanizm przetrwał pod wodą ponad cztery stulecia, a jego sekret udało się odkryć dopiero dzięki technologii XXI wieku. Choć zamek został otwarty, historia jego właściciela i przedmiotów, których strzegł, nadal pozostaje nieznana.

Źródło: Cardiff University, „CT scans help unlock 400-year-old mystery”, 4 lizstopada 2026 r.; Amgueddfa Cymru – Museum Wales. Materiał uzupełniający: Smithsonian Magazine, 12 listopada 2026 r.